Ga direct naar inhoud
Ook de nieuwsbrief van Stelling van Amsterdam ontvangen? Schrijf je in!

portal

De Stelling van Amsterdam

© Cultuurcompagnie NH

Fort aan de Drecht


Zag u wel eens onverwacht een grijs bouwwerk of een groene heuvel in het Noord-Hollandse landschap? De kans is groot dat het een onderdeel is van de Stelling van Amsterdam. 

De Stelling van Amsterdam is een 135 kilometer lange verdedigingslinie rondom Amsterdam, aangelegd tussen 1880 en 1914. Het leger, de regering en de koning(in) zouden zich binnen deze ring kunnen terugtrekken bij een aanval op Nederland.

De Stelling bestaat uit 42 forten en 4 batterijen en een groot aantal dijken en sluizen op een afstand van 15 tot 20 kilometer van Amsterdam. Allen omgeven door een prachtig landschap.

UNESCO Werelderfgoed
De Stelling van Amsterdam is één van de 10 werelderfgoederen die Nederland rijk is. Sinds 1996 staat de Stelling van Amsterdam op de lijst van UNESCO Werelderfgoed vanwege zijn unieke karakter en de bijzondere geschiedenis. Meer weten over werelderfgoed in Nederland.

Outstanding Universal Value (OUV)
De provincie Noord-Holland is siteholder van de Stelling van Amsterdam en daarom verantwoordelijk om de Uitzonderlijke Universele Waarde (kernwaarden) van dit Werelderfgoed te behouden en te beschermen. Wat zijn deze OUV's:

Het strategisch landschap vormt de basis. Voor het ongetrainde oog is dit landschap onzichtbaar, maar het was van levensbelang voor de werking van de linie. Voor die verdedigingslijn liggen de inundatiekommen. Deze zijn begrenst door kades en dijken. Rondom de forten mocht (bijna) niet gebouwd worden. Dit waren de zogenaamde ‘verboden kringen’. Hierdoor ontstond een open landschap rondom de verdedigingslijn.

In dat strategische landschap is het complexe maar briljante watermanagementsysteem ingebed. Overal langs de verdedigingslijn zijn nog sluizen, kanalen, grachten en dijken zichtbaar die gebruikt werden om de polders voor de verdedigingslijn te inunderen. Het bied werd bij het naderen van de vijand tot ongeveer 40 centimeter (kniehoogte) onder water gezet, om zo het landschap in een moeras te veranderen. Te diep om met een leger doorheen te gaan, niet diep genoeg om er overheen te varen.

Sommige gebieden lagen te hoog om geïnundeerd te worden. Daarnaast waren er ook enkele rivieren, kanalen, dijken, wegen en later spoorwegen die dwars door de verdedigingslijnen liepen. De zogenaamde accessen. Deze konden met inundaties niet afgesloten worden voor de vijand. Om deze accessen af te sluiten en het inundatiesysteem te beschermen werden er talloze forten en andere militaire werken gebouwd. Van hieruit opereerde het leger. 

Ontdek
Een groot gedeelte van de Stelling van Amsterdam is opengesteld voor publiek en is een ideaal dagje uit voor jong en oud. Een bezoek aan de Stelling biedt een kijkje in de geschiedenis van de Nederlandse oorlogsvoering en -techniek en laat historische verhalen over oorlog en verdediging tot leven komen.

Bezoekers van alle leeftijden kunnen op deze bijzondere locaties terecht voor een rondleiding, tentoonstelling of lunch. Ook is de Stelling start- en eindpunt van diverse wandel- en fietstochten door het prachtige Hollandse landschap. De Stelling is goed te combineren met Amsterdam en andere toeristische plaatsen en bezienswaardigheden, zoals Haarlem, Volendam, de Zaanse Schans en de kaasmarkt in Alkmaar.

De Stelling: elke keer anders

Beleef, geniet en ontspan

Bent u in voor bijzondere evenementen waarin beleving voorop staat en die net een beetje anders zijn? Geniet u van kunst en cultuur, goed eten, samenzijn met vrienden en laat u zich graag verrassen? De UNESCO Werelderfgoed Stelling van Amsterdam is de plek om uitgebreid te genieten en te... lees meer

Aanval en verdediging

Wilt u ook altijd alles weten van de geschiedenis van een land en met name van de militaire geschiedenis? In en rondom het grootste museum van Nederland: de UNESCO Werelderfgoed Stelling van Amsterdam komen oorlogsverhalen tot leven en duikt u in de Nederlandse militaire geschiedenis.  lees meer

Lekker de natuur in

Houdt u ervan om er lekker op uit te trekken in de natuur? Brengt u uw vrije tijd graag actief door in de buitenlucht? Het Unesco Werelderfgoed de Stelling van Amsterdam biedt volop mogelijkheden om te wandelen en te fietsen door een mooie omgeving in de frisse lucht. lees meer

Langs culturele highlights

Dompelt u zich tijdens uw vakantie graag onder in de geschiedenis van een land, de historische steden en het cultureel erfgoed? Is een reis door Europa voor u een blik op de ‘Oude Wereld’? Genoeg te doen in Nederland. Ontdek de Nederlandse cultuur met het Unesco Werelderfgoed Stelling... lees meer

Er-op-uit met de kids

Avontuurlijk Forteiland IJmuiden

Abseilen, boogschieten of een vrije val? ... lees meer

Geschiedenis komt tot leven

Op zoek naar een goed thema voor je spreekbeurt... lees meer

Middeleeuwse waterburcht Muiderslot

Het Muiderslot is een van de best bewaarde... lees meer

Speuren in Fort aan het Pampus

Fort aan het Pampus ligt in het IJ-meer,... lees meer

Stoere kinderfeestjes

Ben jij op zoek naar een unieke locatie voor... lees meer

Natuur en historie

In Belevingscentrum Fort K'IJK komen natuur en... lees meer

De Stelling in beeld

Vuurtoreneiland bij het Jeugdjournaal

Wielrenners op de Stelling

Start Fortenseizoen

Terug in de tijd

Fort bij Diemerdam

Theater op de Stelling

Ontdek de Stelling

Picknick bij Fort bij Spijkerboor

Survival Op Fort Abcoude

Abseilen

vorige volgende
naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.