Ga direct naar inhoud
Ook de nieuwsbrief van Stelling van Amsterdam ontvangen? Schrijf je in!

Tekstmateriaal

Algemene informatie over de Stelling van Amsterdam, de forten, fiets- en wandelroutes, activiteiten en bezoekmogelijkheden kunt u vinden op de website www.stellingvanamsterdam.nl.

Over de Stelling van Amsterdam

Bewust of onbewust maken bewoners en bezoekers van Noord-Holland en Utrecht allemaal kennis met de Stelling van Amsterdam. De verdedigingslinie die tussen 1880 en 1914 is aangelegd, bestaat uit dijken, sluizen en 42 forten en 4 batterijen. De ring ligt op een afstand van vijftien tot twintig kilometer van het centrum van Amsterdam. Het leger, de regering en het staatshoofd zouden zich binnen de ring kunnen terugtrekken bij een aanval op Nederland. Met een ingenieus systeem kon het land rondom de verdedigingslinie onder water worden gezet (inundatie). Er ontstaat dan een watervlakte die te ondiep is voor schepen en te diep voor man en paard.
Lange tijd mocht het gebied dat bij inundatie onder water zou komen te staan niet worden bebouwd. Dat was vastgelegd in de Kringenwet die tot 1963 gold. Zo is een groot landschappelijk gebied ontstaan. Op de terreinen rondom de forten kon de natuur helemaal haar gang gaan.
Het is aan de forten en het waterbouwkundige systeem te danken dat de Stelling sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst van de Unesco te vinden is.

Foldertekst

Hebt u wel eens onverwacht een grijs bouwwerk of een groene heuvel in het landschap zien liggen? De kans is groot dat het een onderdeel is van de Stelling van Amsterdam: een 135 kilometer lange verdedigingslinie die tussen 1880 en 1914 is aangelegd. De ring van dijken, sluizen, en maar liefst 42 forten en 4 batterijen ligt op een afstand van 15 tot 20 kilometer van het centrum van Amsterdam. Het leger, de regering en de koning(in) zouden zich binnen deze ring kunnen terugtrekken bij een aanval op Nederland.

Het idee achter de Stelling van Amsterdam is een staaltje van Hollands waterbouwkundig vernuft. Met een ingenieus systeem kon het land rondom de verdedigingslinie onder water worden gezet (inundatie). Er ontstaat dan een waterplas die niet diep genoeg is voor schepen maar te diep voor man en paard.
Bij kwetsbare plaatsen in de ring, zoals vaarten en dijken, werd een verdedigingswerk gebouwd.

Lange tijd mocht het gebied dat bij inundatie onder water zou komen te staan niet worden bebouwd. Zo is dankzij de Stelling van Amsterdam een groot landschappelijk gebied ontstaan, dat op sommige plaatsen heel breed is en op andere juist smal: de kwetsbare plekken in de verdediging. Op de terreinen rondom de forten kon de natuur helemaal haar gang gaan. De forten zelf waren tientallen jaren voor de buitenwereld gesloten. Vandaar dat de Stelling zo interessant is voor liefhebbers van militair erfgoed, Hollandse landschappen en de natuur.

De Stelling is inmiddels in zijn geheel als monument beschermd door de Provincie Noord-Holland en het rijk. In 1996 is door de Unesco erkend dat de Stelling van Amsterdam uniek is en van groot belang om te behouden. Sindsdien prijkt haar naam op de Werelderfgoedlijst naast bijvoorbeeld de Chinese Muur, Mont Saint-Michel, de oude stad van Fez en de piramides van Gizeh.

U kunt op verschillende manieren kennismaken met de Stelling van Amsterdam. Er zijn wandel- en fietsroutes die u langs de opmerkelijkste onderdelen leiden. Regelmatig zijn de prachtige natuurgebieden bij de forten opengesteld voor publiek. En bent u in voor avontuur? Let dan op de speciale openstellingen van forten voor een kijkje achter de dikke muren.

Voor meer informatie: www.stellingvanamsterdam.nl

Discover the Defence Line of Amsterdam: A ring of World Heritage around the capital

The Defence Line of Amsterdam was placed on the World Heritage List in 1996. This 135 km-long line of defence encircling the capital city, buttressed by 42 forts, showed the dogged determination of the Dutch to defend themselves when necessary. Constructed between 1883 and 1920, water management and control played an important role in its design: the defence line could be operationalised within 48 hours by flooding the surrouding areas. These flooded areas, together with the forts would form a formidable obstacle to any invader. However even during its contruction, the invention of the aeroplane and long-range artillery rendered the defence line obsolate. Nevertheless, the forts and the infrastructure were left in place, largely in their original state. The Defence Line of Amsterdam is therefore a unique historic example of defence and water-management technology.
For more information: www.stellingvanamsterdam.nl

naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.