Ga direct naar inhoud

Deel via social media

Geschiedenis en natuur gaan hand in hand bij Fort bij Edam

20 oktober

Artikel Het Parool | Aangeboden door Bureau Toerisme Laag Holland | 15 oktober 2020

Boswachters beheren niet alleen bossen. In het geval van Jamie beheert ze ook een fort. Fort bij Edam om precies te zijn. Dit fort is onderdeel van de Stelling van Amsterdam. Een verdedigingslinie die ontwikkeld is ter bescherming van onze hoofdstad. “Rondom Amsterdam zijn ooit 42 forten gebouwd. Als de vijand in aantocht was, kon het land rondom deze forten tot kniehoogte onderwater gezet worden. Dit vertraagde de vijand dusdanig dat ze makkelijk uitgeschakeld kon worden.”

Fort bij Edam was één van de laatste forten die gebouwd is en werd tijdens de Eerste Wereldoorlog actief gebruikt. Met de komst van vliegtuigen werd het principe echter achterhaald en onbruikbaar, omdat het alleen werkte als de vijand te voet of te paard kwam. Veel forten hebben tegenwoordig een nieuwe bestemming gekregen, maar Fort bij Edam is nog vrij authentiek en je kunt goed zien hoe het er hier in oorlogstijd aan toeging.

Het beheer van het Fort doet Jamie van Staatsbosbeer echter niet alleen. “We hebben een hele nauwe samenwerking met Stichting Fort bij Edam. De vrijwilligers die voor deze stichting werken doen bijvoorbeeld het onderhoud aan de binnenkant van het Fort, maar verzorgen daarnaast ook de openstelling. Als je het leuk vindt geven ze je met alle plezier een interessante rondleiding. De Stichting organiseert ook regelmatig leuke themadagen zoals bijvoorbeeld het Griezelfort rondom Halloween.”

“Mijn collega’s en ik zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en beheer van de buitenkant van het fort. Door zijn afgelegen ligging, rijden veel mensen in eerste instantie vaak het Fort voorbij. Het is een soort verstopt pareltje bij Edam. Hierdoor is het een hele rustige plek waar de natuur zijn gang kan gaan. Af en toe helpen we de natuur ook wel een beetje. Door bijvoorbeeld op een bepaalde manier rondom het fort terrein te maaien. Dat trekt onder andere bijzondere vlinders aan.”

Jamie’s meest favoriete plek van het Fort vind je er bovenop. ”Als je naast de observatiekoepel op het dak van het Fort gaat staan, is er onverwachts een prachtig weids uitzicht. Aan de voorkant zie je dat niet, dus het is echt een leuke verrassing.” Het Fort bij Edam is een mooi voorbeeld waar geschiedenis en natuur hand in hand gaan. Maar er zijn natuurlijk nog meer bijzondere plekken in Laag Holland waar dat zo is. “Het Goudriaankanaal is ook zo’n bijzondere plek. Dit wilde men ooit graven om een directe verbinding te maken tussen de Zuiderzee en Amsterdam. Het geld was alleen op een bepaald moment op, dus is het kanaal nooit afgemaakt en stopt het nu heel abrupt in het landschap. Op de dijk richting Amsterdam fiets je erlangs, maar heb je eigenlijk geen idee van de geschiedenis ervan. Ik noem dat altijd littekens in het landschap.”

Historie Fort bij Edam
Fort bij Edam werd tussen 1907 en 1914 voltooid ter verdediging van de Zuiderzeedijk, zowel ten noorden als ten zuiden van Edam.

Lees meer over: Fort bij Edam 

Kijk bij de veelgestelde vragen of maak een keuze hieronder.

U kunt nog 250 karakters intypen
Ben je geen robot? Los dit simpele sommetje op: *
13 - 9 =
Ook de gratis nieuwsbrief van de Stelling van Amsterdam ontvangen?
Schrijf je in  
naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.