Ga direct naar inhoud

Deel via social media

CIA was in Koude Oorlog actief bij Spijkerboor en Edam

3 september

De Nederlandse Buitenlandse Inlichtingendienst (BID) heeft begin jaren vijftig waarschijnlijk samen met de CIA op de forten bij Spijkerboor en Edam Roemenen getraind om tijdens de Koude Oorlog operaties uit te voeren achter het IJzeren Gordijn. Onderdeel van de training was, zo lijkt nu, een stalen constructie op het fort bij Edam die een Roemeense anti-tankversperring moet zijn. Een installatie die ze volgens fortendeskundige René Ros moesten kunnen bedienen en mogelijk saboteren. De installatie werd waarschijnlijk (na) gebouwd door de BID, samen met de CIA, vertelt boswachter Edwin Kapitein van Staatsbosbeheer. De historie over training van Roemeense spionnen is opgetekend door inlichtingenexpert Cees Wiebes.

Raketten afvuren

Over de staalconstructie op het fort werd jaren volop gespeculeerd, weet Kapitein en sluitend bewijs is er nog steeds niet. „We wisten nooit wat dat ding was. We dachten dat het een installatie was om raketten af te vuren op schepen op de Zuiderzee. Maar daar klopt helemaal niets van.” De installatie (het zijn eigenlijk twee of drie verschillende versperringen) is volgens fortendeskundige René Ros een voorziening waar de geheim agenten op trainden. De fortwachter werd indertijd met vakantie gestuurd toen het apparaat op het fort werd geïnstalleerd.

Detectiveroman
Kapitein: „Het was een uiterst geheime operatie. Het verhaal maakt de indruk van een goedkope detectiveroman waarbij je denkt: dit kan niet waar zijn, maar de waarheid is soms extremer. Het kan dus wel. Met die vijf geheim agenten is het niet goed afgelopen. Ze hebben in 1951 enkele maanden achter het IJzeren Gordijn geopereerd en zijn daar gepakt en tegen de muur gezet.” Een van de Roemeense agenten die niet was opgepakt, heeft een cyaankali-pil geslikt om aan executie te ontsnappen.

Samen met de CIA
In ’Samen met de CIA, Operaties achter het IJzeren Gordijn’ beschrijft Wiebes dat er vijf Roemenen waren opgeleid in Nederland die ook trainden op het Fort bij Spijkerboor. Nederland zette samen met de CIA geheim agenten in om de anticommunistische strijd aan te wakkeren. De inmiddels opgeheven BID had de Roemenen geworven, met name onder voormalige collaborateurs met de nazi’s. Fortendeskundige René Ros verbaasde zich in 1999 over de uitzonderlijke metalen platen op een betonplaat van vijf bij vijf meter bij het fort. In 2014 werden de staalplaten los gemaakt door vrijwilligers op het fort. Er werden stalen balken ontdekt met punten die omhoog konden worden geduwd en geborgd met pennen. Ros dacht al snel dat het een soort wegversperring was. Maar wat deed die daar in een kuil op het fort? Ros kreeg indertijd een email van Wiebes die hem vertelde over de ’actie snelkookpan’ van de Amerikaanse inlichtingendienst waarbij de geheim agenten (mogelijk partizanen) in de herfst van 1951 werden opgeleid om infiltratieoperaties uit te voeren. Na meerdere mislukkingen werden dit soort operaties in 1952 afgeblazen. In 2015 werd een geheim mini symposium gehouden op het fort over de mogelijke herkomst van de stalen balken. Daar poneerde Ros zijn theorie over de wegversperring, een betere uitleg is er tot nu toe niet gegeven over dit geheim van het fort van Edam. René Ros is benieuwd of mensen meer informatie kunnen geven: auteur@stelling-amsterdam.nl.

Achtergrond Stelling van Amsterdam
Fortenkenner René Ros doet al twintig jaar de achtergronden en wederwaardigheden van de Stelling van Amsterdam (Unesco werelderfgoed sinds 1996) uit de doeken op de website stelling-amsterdam.nl. Daar zijn ook nieuwsbrieven te vinden onder meer over de speculaties over de merkwaardige metalen platen op het fort bij Edam.

Noord Hollands Dagblad | zaterdag 31 augustus 2019 | Geschreven door Rien Floris

Kijk bij de veelgestelde vragen of maak een keuze hieronder.

U kunt nog 250 karakters intypen
naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.