Ga direct naar inhoud
Ook de nieuwsbrief van Stelling van Amsterdam ontvangen? Schrijf je in!

Hembrug Museum

16 mei 2018
Artis Impression

Staatssecretaris van Defensie Barbara Visser opent donderdag 17 mei 2018 het Hembrug Museum. Onder begeleiding van de ‘Gele Rijders te paard’ lost de staatssecretaris voor de gelegenheid een kanonschot voor het nieuwe museum – gevestigd in twee voormalige transformatorhuisjes op het Hembrugterrein. Daarna kunnen bezoekers dagelijks (gratis) kennismaken met de rijke historie van het mysterieuze terrein. Jan Hovers, directeur Zaans Museum: ‘Met het nieuwe Hembrug Museum blijft de markante historie van het terrein volop zichtbaar en beleefbaar voor toekomstige bezoekers én bewoners.’

Het Hembrugterrein in Zaandam, ooit het militaire hart van de Stelling van Amsterdam, stond ruim honderd jaar in het teken van nationale munitie- en wapenfabriek ‘Artillerie Inrichtingen’ (later Eurometaal NV). De fabriek, beter bekend als ‘Hembrug’, was destijds een van de grootste en modernste militaire complexen van Nederland en jarenlang de grootste werkgever in de Zaanstreek. In het diepste geheim werden hier wapens en munitie gemaakt, getest en opgeslagen. Later zijn hier ook civiele producten geproduceerd, zoals metaalbewerkingsmachines, zonnecollectoren en rondellen voor munten.

Rijke historie openbaar toegankelijk
In twee voormalige transformatorhuisjes toont het Hembrug Museum de rijke historie van het mysterieuze terrein. Bezoekers ervaren wat zich afspeelde op dit lange tijd hermetisch afgesloten complex. Wat werd er gemaakt?, Voor wie?, Wie werkten hier? en Waarom werd de wapenfabriek juist in Zaandam gebouwd? De (onbemande) presentatie is openbaar toegankelijk en dagelijks gratis te bezichtigen. Duinzand Museale Projecten is verantwoordelijk voor het concept en de samenstelling; Platvorm tekende voor het ruimtelijk en grafisch ontwerp.

Initiatief, concept en ontwerp
Het Hembrug Museum is een initiatief van Peter de Vries, oud-werknemer van Eurometaal NV. In 2003, vlak voor de sluiting van de fabriek, stelde hij waardevolle objecten veilig die voor vernietiging bestemd waren. Eind 2016 droeg hij de omvangrijke collectie over aan het Zaans Museum om deze voor de toekomst te behouden en toegankelijk te maken voor een groter publiek. De afgelopen periode was De Vries een van de vele bevlogen vrijwilligers die, onder begeleiding van het Zaans Museum, heeft meegewerkt aan de registratie van de collectie en de ontwikkeling van het Hembrug Museum.

Financiering
Het Hembrug Museum is mede mogelijk gemaakt door de gemeente Zaanstad en het Rijksvastgoedbedrijf. Gemeente Zaanstad droeg met een bedrag van €258.200,- uit het Investeringsfonds bij aan de investering voor de twee transformatorhuizen, waarin het Hembrug Museum gevestigd is, en zorgt voor een structurele bijdrage van €26.000,- per jaar ten behoeve van de exploitatie en de opslag en conservering van ruim 2670 objecten. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een bedrag van €110.000,- geïnvesteerd in nutsinfrastructuur en cascokwaliteit van de transformatorhuizen.

Het Hembrug Museum valt onder het beheer van het Zaans Museum. Samen met het Czaar Peterhuisje vormen de drie musea één organisatie over de geschiedenis van de Zaanstreek. Zie ook www.zaansmuseum.nl en www.hembrugmuseum.nl 

naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.